Setaria italica
Setaria italica, la Sétaire d'Italie, Panis, Millet d'Italie, Millet des oiseaux, Petit mil ou Moha, est une plante de la famille des Poacées (graminées), cultivée comme céréale pour ses graines. Le nom vernaculaire « millet des oiseaux » désigne aussi ses graines, qui servent notamment à l'alimentation des oiseaux domestiques.
| Famille | Poaceae |
|---|---|
| Sous-famille | Panicoideae |
| Tribu | Paniceae |
| Sous-tribu | Cenchrinae |
| Genre | Setaria |
Description
modifier
Plante annuelle à tiges droites et robustes, de 60 cm à 1,5 m de haut. Feuilles effilées de 10 à 20 mm de large, à gaine velue. Inflorescence en panicule dense de 20 à 30 cm de long. Ne forme pas de touffe. Les épis ne s'agrippent pas.
Histoire
modifier
Setaria italica est probablement originaire du centre de la Chine où il était cultivé dès le VIe millénaire avant l'ère commune, peut-être de manière prépondérante par rapport aux autres plantes locales[2]. En Europe, elle y est introduite vers le IIIe millénaire et y est cultivé largement jusqu'au XVIe siècle avant d'être petit à petit remplacé par le maïs[2]; quelques producteurs subsistent encore en France au XXIe siècle[2]. Son importance économique est marginale ; les autochtones en font de la bière traditionnelle appelée jann en Inde. La Chine est le principal producteur.
Utilisation
modifier- Alimentation humaine : culture vivrière en Asie du Sud-Est (Chine, Inde, Birmanie), Taïwan, consommée entre autres sous forme de bouillie ou de pain[2].
- Alimentation des oiseaux : graines pour oiseaux de volière[2].
- Alimentation du bétail : fourrage pour le bétail[2]. C'est un fourrage d'été à pousse rapide, utilisable en pâturage, ensilage ou foin. On utilise la sous-espèce moharia, couramment appelée moha. Il peut être cultivé en association avec un trèfle incarnat ou un trèfle d'Alexandrie.
Taxinomie
modifierLe nom correct complet (avec auteur) de ce taxon est Setaria italica (L.) P.Beauv., 1812[3].
Ce taxon porte en français les noms vernaculaires ou normalisés suivants : Millet à grappes[4],[5], Millet des oiseaux[4],[5],[6], Sétaire d'Allemagne[4], Sétaire d'Italie[4],[5],[6], Millet d'Italie[5], Sétaire italienne[6], Panic d'Italie[5]. Pour la sous-espèce Setaria italica subsp. moharia - synonyme de Setaria italica selon Plants of the World online (POWO) ()[1] : Moha, Moha fourrager, Moha bigarré[7].
Liste des variétés et formes
modifierSelon le Catalogue of Life ()[8] :
- Setaria italica f. aurantiaca (Körn.) F.T.Hubb.
- Setaria italica f. breviseta F.T.Hubb.
- Setaria italica f. gigas (Körn.) F.T.Hubb.
- Setaria italica var. atra (Körn.) F.T.Hubb.
- Setaria italica var. lobata (Körn.) Dekapr. & Kaspar.
- Setaria italica var. macrochaeta (Körn.) Dekapr. & Kaspar.
- Setaria italica var. metzgeri (Körn.) Jáv.
- Setaria italica var. rubra (Körn.) F.T.Hubb.
Synonymes
modifierSetaria italica a pour synonymes[1] :
- Alopecurus caudatus Thunb.
- Chaetochloa germanica (Mill.) Smyth
- Chaetochloa italica var. germanica (Mill.) Scribn.
- Chaetochloa italica (L.) Scribn.
- Chamaeraphis italica var. elobulata Kuntze
- Chamaeraphis italica var. germanica (Mill.) Kuntze
- Chamaeraphis italica var. macrochaeta (J.Jacq.) Kuntze
- Chamaeraphis italica (L.) Kuntze
- Echinochloa erythrosperma Roem. & Schult.
- Echinochloa intermedia Roem. & Schult.
- Ixophorus italicus (L.) Nash
- Oplismenus helvolus (L.f.) P.Beauv.
- Oplismenus intermedius (Vahl ex Hornem.) Kunth
- Panicum aegyptiacum Roem. & Schult.
- Panicum asiaticum Schult. & Schult.f.
- Panicum chinense Trin.
- Panicum compactum Kit. ex Schult.
- Panicum elongatum Salisb.
- Panicum erythrospermum Vahl ex Hornem.
- Panicum germanicum Mill.
- Panicum germanicum Willd.
- Panicum globulare (J.Presl) Steud.
- Panicum glomeratum Moench
- Panicum helvolum L.f.
- Panicum intermedium Vahl ex Hornem.
- Panicum italicum convar. maximum Alef.
- Panicum italicum convar. moharia Alef.
- Panicum italicum var. brevisetum Döll
- Panicum italicum var. californicum (Kellogg) Körn.
- Panicum italicum var. compactum (Kit.) Eichler
- Panicum italicum var. erythrospermum (Vahl ex Hornem.) Eichler
- Panicum italicum var. germanicum (Mill.) Koeler
- Panicum italicum var. germanicum Loisel.
- Panicum italicum var. inerme Döll
- Panicum italicum var. longisetum Döll
- Panicum italicum var. macrochaetum (J.Jacq.) Döll
- Panicum italicum var. mitis Alef.
- Panicum italicum var. nigrum Körn.
- Panicum italicum var. pabularis Alef.
- Panicum italicum var. praecox Alef.
- Panicum italicum var. violaceum Alef.
- Panicum italicum L.
- Panicum itieri (Delile) Steud.
- Panicum macrochaetum (J.Jacq.) Link
- Panicum maritimum Lam.
- Panicum melfrugum Schult. & Schult.f.
- Panicum miliaceum Blanco
- Panicum moharicum (Alef.) E.H.L.Krause
- Panicum panis (Jess.) Jess.
- Panicum pumilum Link
- Panicum serotinum Trin.
- Panicum setaceum Trin.
- Panicum setosum Trin.
- Panicum sibiricum Roem. & Schult.
- Panicum verticillatum var. majus Thunb.
- Panicum viride subsp. italicum (L.) Asch. & Graebn.
- Panicum viride var. italicum (L.) Backer
- Panicum vulgare Wallr.
- Paspalum germanicum (Mill.) Baumg.
- Penicillaria italica (L.) Oken
- Pennisetum germanicum (Mill.) Baumg.
- Pennisetum helvolum (L.f.) R.Br.
- Pennisetum italicum (L.) R.Br.
- Pennisetum macrochaetum J.Jacq.
- Setaria asiatica Rchb.
- Setaria californica Kellogg
- Setaria compacta Schur
- Setaria erythrosperma (Vahl ex Hornem.) Spreng.
- Setaria erythrosperma Hornem. ex Rchb.
- Setaria flavida Hornem. ex Rchb.
- Setaria germanica (Mill.) P.Beauv.
- Setaria globularis J.Presl
- Setaria helvola (L.f.) Roem. & Schult.
- Setaria italica subsp. colchica Maisaya & Gorgidze
- Setaria italica subsp. germanica (Mill.) K.Richt.
- Setaria italica subsp. macrochaeta (J.Jacq.) Nyman
- Setaria italica subsp. maxima Dekapr. & Kaspar.
- Setaria italica subsp. moharia (Alef.) H.Scholz
- Setaria italica subsp. nigrofructa F.T.Hubb.
- Setaria italica subsp. rubrofructa F.T.Hubb.
- Setaria italica subsp. stramineofructa F.T.Hubb.
- Setaria italica var. barbata Gammie
- Setaria italica var. breviseta (Döll) Hyl.
- Setaria italica var. compacta Beck
- Setaria italica var. germanica (Mill.) Chevall.
- Setaria italica var. longiseta (Döll) Hyl.
- Setaria italica var. mitis (Alef.) Hyl.
- Setaria italica var. moharia (Alef.) Zimm.
- Setaria italica var. nuda N.H.F.Desp.
- Setaria italica var. praecox (Alef.) Hyl.
- Setaria italica var. purpurea Gammie
- Setaria italica subvar. densior F.T.Hubb.
- Setaria italica subvar. germanica (Mill.) F.T.Hubb.
- Setaria itieri Delile
- Setaria japonica Pynaert
- Setaria macrochaeta (J.Jacq.) Schult.
- Setaria maritima (Lam.) Roem. & Schult.
- Setaria melinis Link ex Steud.
- Setaria moharia (Alef.) Menabde & Erizin
- Setaria multiseta Dumort.
- Setaria pachystachya Borbás
- Setaria panis Jess.
- Setaria persica Rchb.
- Setaria verticillata var. longiseta (Döll) Volkart
- Setaria violacea Hornem. ex Rchb.
- Setaria viridis subsp. italica (L.) Briq.
- Setaria viridis var. multiseta (Dumort.) T.Durand
- Setariopsis italica (L.) Samp.
Voir aussi
modifierArticles connexes
modifierLiens externes
modifier- (en) BioLib : Setaria italica (L.) P. Beauv. (consulté le )
- (en) Catalogue of Life : Setaria italica (L.) P.Beauv. (consulté le )
- (en) Flora of China : Setaria italica (consulté le )
- (en) Flora of Pakistan : Setaria italica (consulté le )
- (fr + en) EOL : Setaria italica (L.) P.Beauv. (consulté le )
- (fr + en) GBIF : Setaria italica (L.) P.Beauv. (consulté le )
- (en) GRIN : espèce Setaria italica (L.) P. Beauv. (consulté le )
- (en) IPNI : Setaria italica (L.) P.Beauv., 1812 (consulté le )
- (en) IRMNG : Setaria italica (L.) Beauv. (consulté le )
- (fr + en) ITIS : Setaria italica (L.) P. Beauv. (consulté le )
- (fr) MNHN : Setaria italica (consulté le )
- (en) NCBI : Setaria italica (taxons inclus) (consulté le )
- (en) OEPP : Setaria italica (Linnaeus) Palisot de Beauvois (consulté le )
- (en) POWO : Setaria italica (L.) P.Beauv., 1812 (consulté le )
- (en) Taxonomicon : Setaria italica (Linnaeus) P. Beauv. (consulté le )
- (fr) Tela Botanica (France métro) : Setaria italica (L.) P.Beauv. 1812 (consulté le )
- (en) Tropicos : Setaria italica (L.) P. Beauv. (+ liste sous-taxons) (consulté le )
- (fr) VASCAN : Setaria italica (Linnaeus) Palisot de Beauvois (consulté le )
- 粟の収穫 粟の脱穀 — "La récolte de Millet des oiseaux" Gujō, Gifu, Japon
Bibliographie
modifier- Zangre R., Nguyen-Van E., Rherissi B., Till-Bottraud., 1992. Organisation du pool génétique de Setaria italica (L.) P. Beauv. et exploitation des ressources génétiques d'espèces spontanées. Colloque international sur les complexes d'espèces, flux de gènes et ressources génétiques des plantes, 8- (Paris), 87-97.
Références
modifier- 1 2 3 POWO. Plants of the World Online. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. Published on the Internet; http://www.plantsoftheworldonline.org/, consulté le .
- 1 2 3 4 5 6 Éric Birlouez, Petite et grande histoire des céréales et légumes secs, Éditions Quæ, coll. « Carnets de sciences », , 191 p. (ISBN 978-2-7592-3476-9), Portraits de céréales et légumes secs, chap. 4 (« Plantes vivrières d'Extrême-Orient »), p. 160.
- ↑ Integrated Taxonomic Information System (ITIS), www.itis.gov, CC0 https://doi.org/10.5066/F7KH0KBK, consulté le .
- 1 2 3 4 Base de données mondiale de l'OEPP, https://gd.eppo.int, consulté le .
- 1 2 3 4 5 Tela Botanica, <https://www.tela-botanica.org>, licence CC BY-SA 4.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0>, consulté le .
- 1 2 3 Base de données des plantes vasculaires du Canada (VASCAN), consulté le .
- ↑ « Moha - Fiches couverts végétaux ARVALIS-infos.fr », sur Les Fiches ARVALIS (consulté le )
- ↑ Catalogue of Life Checklist, consulté le .