Rupilii
gens romaine
La gens Rupilii, parfois écrite Rupillia, est une famille plébéienne mineure de la Rome antique. Les membres de cette gens sont mentionnés pour la première fois à la fin de la République, et Publius Rupilius obtient le consulat en 132 av. J.-C. Peu ont atteint la notoriété, le nom apparaît dans les fastes consulaires sous l'Empire. Le nom est fréquemment confondu avec Rutilius[1],[2].
Praenomen
modifierLes principaux praenomina des Rupilii sont Publius et Lucius, deux des noms les plus courants de l'histoire romaine.
Branches et cognomen
modifierMembres
modifierSous la République
modifier- Publius Rupilius;
- Publius Rupilius;
- Publius Rupilius, opposant aux Gracques, devient consul en 132 av. J.-C., l'année suivant l'assassinat de Tiberius Gracchus, dont il persécute les partisans. Il met fin à la première guerre servile, puis reste en Sicile pour réorganiser la province, remportant un triomphe à son retour. Il est poursuivi et condamné lors du tribunat de Caius Gracchus en 123 av. J.-C. et meurt peu de temps après[a 1],[a 2],[a 3],[a 4],[a 5],[3]
- Rupilia, épouse de Quintus Fabius.
- Lucius Rupilius, frère de Publius Rupilius, le consul, demanda l'aide de Scipion Émilien pour obtenir le consulat, mais ne fut pas élu[a 6],[4].
- Publius Rupilius, opposant aux Gracques, devient consul en 132 av. J.-C., l'année suivant l'assassinat de Tiberius Gracchus, dont il persécute les partisans. Il met fin à la première guerre servile, puis reste en Sicile pour réorganiser la province, remportant un triomphe à son retour. Il est poursuivi et condamné lors du tribunat de Caius Gracchus en 123 av. J.-C. et meurt peu de temps après[a 1],[a 2],[a 3],[a 4],[a 5],[3]
- Publius Rupilius;
- Lucius Rupilius, acteur connu du jeune Cicéron[a 7].
- Aulus Rupilius, un médecin employé par Aulus Cluentius Habitus, dont la mère, Sassia, a acheté un esclave, Strato, de Rupilius, et l'a fait torturer dans l'espoir d'obtenir des preuves contre son propre fils. Le plan de Sassia échoua[a 8].
- Publius Rupilius, homme de rang équestre, magister des publicains de Bithynie[a 9]
- Publius Rupilius Rex, proscrit en -43, officier de Brutus en -42.
Sous le Principat
modifierRupilii de la nobelitas
modifier- (Rupilius), (v.20 - ?), marié à une fille de Marcus Licinius Crassus Frugi;
- Libo Rupilius Frugi (v.45 - ap.101), consul suffect en 88[a 10];
- Rupilia Faustina, (v.75 - ?), épouse de Marcus Annius Verus;
- ? (Decimus Rupilius?) Libo, consul suffect en 118;
- (Rupi)lius Severus, prétre à Ephèse en 124;
- Decimus Rupilius Severus, (v.115 - ?), légat d'Auguste propréteur de Lycie-Pamphylie en 149/151, consul suffect en 155? (=Severus)[b 1],[5].
- Libo Rupilius Frugi (v.45 - ap.101), consul suffect en 88[a 10];
- Lucius Rupilius Au[...], (v.145 - ap.176/7), légat de Sextius Lateranus, proconsul d'Afrique en 176 apr. J.-C.[b 2].
Autres
modifier- Gaius Rupilius, un argentarius, ou orfèvre, nommé dans une inscription[6].
- Lucius Rupilius Appianus, l'un des septemviri epulones de Brixia en Vénétie et en Histrie[b 3].
- Quintus Rupilius Q. f. Honoratus, de Mactar en Afrique, élevé à l'ordre équestre par Sévère Alexandre[b 4]. [7]
- Rupilius Pisonianus, conservateur à Mactar et Mididi entre 290 et 293 apr. J.-C.[b 5],[8].
- Rupilius Pisonianus, praefectus vigilum de Rome sous Constant Ier[b 6],[9].
Notes et références
modifierNotes
modifier- (en) Cet article est partiellement ou en totalité issu de l’article de Wikipédia en anglais intitulé « Rupilia gens » (voir la liste des auteurs).
Références
modifier- Sources modernes :
- 1 2 Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, vol. III, p. 679 ("Rupilia Gens").
- ↑ PIR, vol. III, p. 146.
- ↑ Broughton, vol. I, pp. 489, 497, 498.
- ↑ Broughton, vol. I, p. 493.
- ↑ Eck, "Die Fasti consulares der Regierungszeit des Antoninus Pius".
- ↑ Rochette, Lettre à M. Schorn (2nd ed.), p. 399.
- ↑ PLRE, vol. 1, p. 703.
- ↑ PLRE, vol. 1, p. 703..
- ↑ PLRE, vol. 1, p. 704..
- Sources antiques :
- ↑ Velleius Paterculus, ii. 7.
- ↑ Ciceron, Laelius de Amicitia, 11, In Verrem, ii. 13, 15, 16, iii. 54, iv. 50, Epistulae ad Atticum, xiii. 32.
- ↑ Titus Livius, Epitome, 59.
- ↑ Orosius, v. 9.
- ↑ Valerius Maximus, ii. 7. § 3, v. 9. § 8, ix. 12. § 1.
- ↑ Ciceron Laelius de Amicitia, 19, 20, 27, Tusculanae Quaestiones, iv. 17.
- ↑ Cicero, De Officiis, i. 31.
- ↑ Ciceron, Pro Cluentio, 63.
- ↑ Ciceron, Epistulae ad Familiares, xiii. 9.
- ↑ Histoire Auguste, Julius Capitolinus, "Vita divus Marcus Aurelius", 1, 4.
- Sources épigraphiques :
Bibliographie
modifier- Cicéron, De officiis, Epistulae ad Atticum, Epistulae ad Familiares, Verrines, Laelius de amicitia, Pro Cluentio, Tusculanae Quaestiones.
- Tite-Live, Ab Urbe condita libri.
- Marcus Velleius Paterculus, Compendium of Roman History.
- Valère Maxime, Factorum ac Dictorum Memorabilium (Memorable Facts and Sayings).
- Aelius Lampridius, Aelius Spartianus, Flavius Vopiscus, Julius Capitolinus, Trebellius Pollio, and Vulcatius Gallicanus, Historia Augusta (Augustan History).
- Paul Orose, Historiarum Adversum Paganos (History Against the Pagans).
- Desiré-Raoul Rochette, Lettre à M. Schorn, Firmin Didot Frères, Paris (1832).
- Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, William Smith, ed., Little, Brown and Company, Boston (1849).
- Theodor Mommsen et alii, Corpus Inscriptionum Latinarum (The Body of Latin Inscriptions, abbreviated CIL), Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften (1853–présent).
- Paul von Rohden, Elimar Klebs, & Hermann Dessau, Prosopographia Imperii Romani (The Prosopography of the Roman Empire, abbreviated PIR), Berlin (1898).
- T. Robert S. Broughton, The Magistrates of the Roman Republic, American Philological Association (1952–1986).
- Werner Eck, "Die Fasti consulares der Regierungszeit des Antoninus Pius, eine Bestandsaufnahme seit Géza Alföldys Konsulat und Senatorenstand" (The Consular Fasti for the Reign of Antoninus Pius: an Inventory since Géza Alföldy's Konsulat und Senatorenstand), in Studia Epigraphica in Memoriam Géza Alföldy, Werner Eck, Bence Fehér, Péter Kovács, eds., Bonn, p. 69–90 (2013).
- A.H.M. Jones, J.R. Martindale et J. Morris, Prosopography of the Later Roman Empire, Cambridge University Press, 1971–1992 (ISBN 0-521-07233-6, lire en ligne)